OM: Geen strafrechtelijk onderzoek naar de Belastingdienst in verband met de toeslagenaffaire

Geschreven door Laura Jacobs

In de toeslagenaffaire zijn veel ouders in de problemen gekomen doordat zij door de Belastingdienst ten onrechte als fraudeur werden behandeld en kinderopvangtoeslagen terug moesten betalen, daarnaast werden zij ook nog eens beboet. In mei 2020 deed de betrokken staatssecretaris van Financiën aangifte tegen de Belastingdienst wegens een vermoeden van knevelarij en beroepsmatige discriminatie. Nu laat justitie weten na een zorgvuldige beoordeling van feiten en omstandigheden, niet tot een strafrechtelijke verdenking te zijn gekomen.

Knevelarij
Van knevelarij is sprake als een ambtenaar tegen de regels in geld vordert, ontvangt of niet uitbetaald. Zo staat het opgenomen in artikel 366 van het Wetboek van Strafrecht. Wanneer de uitbetaling aan ouders wordt stopgezet vanwege een vermoeden van fraude of misbruik, is het juridisch gezien geen knevelarij. Ook bij het terugvorderen van geld is er geen sprake van knevelarij. De Raad van State, de hoogste rechter in dit soort zaken, heeft jarenlang de handelswijze van de Belastingdienst goedgekeurd en op die manier de beslissingen van de Belastingdienst in stand gelaten.[1] Ambtenaren hadden hier dus een gerechtvaardigd vertrouwen en mochten ervan uitgaan dat terugvordering binnen de regels pasten.

Beroepsmatige discriminatie
Beroepsmatige discriminatie doet zich voor wanneer iemand in uitoefening van een ambt, beroep of bedrijf personen opzettelijk discrimineert vanwege hun ras. Zo staat het opgenomen in artikel 137g van het Wetboek van Strafrecht. Justitie heeft laten weten dat duidelijk is geworden dat de Belastingdienst in het kader van fraudebestrijding ‘’zoekslagen heeft gemaakt op basis van nationaliteit.’’[2] Het OM stelt echter dat nationaliteit bij de individuele beoordeling van gevallen, die plaatsvonden na de eerste filtering, geen rol heeft gespeeld.
De Autoriteit Persoonsgegevens oordeelde eerder al dat het selecteren van mensen op basis van hun nationaliteit wel discriminerend is: ‘’strafrechtelijk is echter pas sprake van discriminatie als de nationaliteit ook automatisch tot een boete had geleid’’[3]

In een toelichting zegt een voorlichter van het OM het volgende: ‘’Als het onderscheid automatisch had geleid tot aantasting van hun rechten, dan is er sprake van strafbare discriminatie.’’[4]



[1] https://nos.nl/artikel/2363409-geen-strafrechtelijk-onderzoek-naar-belastingdienst-in-toeslagenaffaire.html
[2] https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5207237/geen-strafrechtelijk-onderzoek-naar-rol-belastingdienst
[3] https://www.nu.nl/binnenland/6100654/geen-strafrechtelijk-onderzoek-naar-rol-belastingdienst-in-toeslagenaffaire.html
[4] Zie voetnoot 3.