Hamsterééééén! Of toch maar niet?

Geschreven door Anne Lardinois en Rianne Menten, legal interns bij Zuyd Legal Lab.

Na de toename van het aantal corona-patiënten in Nederland, begon men massaal voedsel en wc-papier in te slaan. De winkels doen hun uiterste best om steeds opnieuw de voorraad aan te vullen, maar ook zij kampen met zieke werknemers en verhoogde werkdruk. Mensen die ‘s avonds terugkomen van werk in de zorg of werk in het onderwijs treffen een lege supermarkt aan, wanneer ze na het werk nog even wat willen kopen. De minister-president heeft burgers meerdere malen verzocht om niet te gaan hamsteren, gezien er genoeg voedsel en wc-papier op voorraad is. Helaas mocht dit niet baten. Zijn er ook wettelijke maatregelen die kunnen worden getroffen?

Om deze vraag te beantwoorden: ja, de overheid kan hier zeker maatregelen voor treffen. Er bestaat sinds 1962 namelijk de Hamsterwet. Deze regeling kan in werking treden, wanneer zich buitengewone omstandigheden voordoen en moet in dat geval tegengaan dat mensen massaal goederen gaan hamsteren.

De minister van Economische Zaken en Klimaat (Eric Wiebes) kan volgens artikel 3 Hamsterwet in het geval van buitengewone omstandigheden, regels stellen tot het tegengaan van het hamsteren van goederen.

De minister kan:

➤ een verbod stellen op het kopen van bepaalde goederen;

➤ de verplichting stellen tot het terugbrengen van te veel gekochte goederen;

➤ een limiet stellen op het aantal producten dat je mag kopen.

Ook is het op grond van artikel 6a van de Hamsterwet mogelijk dat minister Wiebes toezichthouders aanwijst, indien iemand zich dan niet aan de regels houdt, mag zelfs de politie worden ingeschakeld.

De wet kan op twee manieren in werking worden gesteld. Er kan bij koninklijk besluit, op voordracht van de minister-president een algemene of beperkte noodtoestand worden afgeroepen op grond art. 1 lid 1 Coördinatiewet uitzonderingstoestanden. De tweede manier is om bij koninklijk besluit, op voordracht van de minister-president op grond van artikel 3 Hamsterwet, deze regeling afzonderlijk in werking te stellen. Volgens artikel 5 Hamsterwet kan deze regeling niet in werking treden, voordat deze is bekendgemaakt in de Staatscourant of op een andere wijze die minister Wiebes bepaald. Het verschil tussen deze twee manieren is dat in het eerste geval meerdere noodbevoegdheden in werking treden, terwijl in het tweede geval alleen de Hamsterwet intreedt.

Wanneer is er nu eigenlijk sprake van een noodtoestand? Een noodtoestand kan zich op verschillende manieren voordoen, omdat hier geen exacte definitie voor is, is gekozen om deze term te veranderen naar buitengewone omstandigheden. Er wordt dan ook niet meer gekeken naar de oorzaak van de bedreiging, maar naar het belang. Om tot het oordeel te komen dat er sprake is van buitengewone omstandigheden, moet er voldaan worden aan twee voorwaarden: een vitaal belang moet worden bedreigd en normale bevoegdheden zijn onvoldoende om het probleem op te kunnen lossen.

Denk de volgende keer dus twee keer na voordat je gaat hamsteren, de ingrijpende consequenties die hierdoor kunnen volgen zijn namelijk voor niemand prettig. En zeg eens eerlijk, had je die 6 pakken wc-papier nou echt nodig?